Recent kondigden de vakbonden een aantal stakingen aan - ook betogingen zijn stakingen - tegen de geplande sociale hervormingen. Deze stakingen zullen vele ‘werkwilligen’ hinderen, onder wie vooral ondernemers.
Actiemogelijkheden werkgevers?
Indien de staking niet gepaard gaat met geweldplegingen, blokkades, bedrijfsbezettingen ed., en aldus enkel bestaat uit het werk neerleggen, dan moet de werkgever de staking in beginsel ‘ondergaan’. Staken is immers een recht. Daardoor kan staken op zich geen aanleiding geven tot disciplinaire sancties. Evenmin is het een wettige reden voor ontslag.
Voor prestaties van algemeen belang of noodzakelijke minimumprestaties (dringende werken) kan de werkgever wel actie ondernemen. Hij kan dan via het bevoegde paritair comité of de minister stakers verplichten om te werken.
In 2002 werd een gentlemen’s agreement gesloten tussen de werknemers- en werkgeversfederaties om sociale conflicten in de mate van het mogelijke op te lossen via overleg. Van werknemerszijde werd ‘verzekerd’ dat de grenzen van het stakingsrecht zouden worden gerespecteerd (o.a. geen niet-erkende of zogenaamde wilde stakingen). Van werkgeverszijde werd ‘beloofd’ om bij staking niet onmiddellijk naar de rechter te stappen indien zich incidenten zouden voordoen.
Maar dit akkoord, dat geen bindende waarde heeft, werd reeds aan beide zijden veelvuldig geschonden.
De werkgever behoudt de mogelijkheid om, indien de stakers bvb. geweld plegen of werkwilligen de toegang tot het bedrijf verhinderen, zich tot de rechtbank te wenden. Hij kan dan bij spoedeisendheid vragen om de stopzetting van deze feiten (en niet van de staking zelf) te bevelen, eventueel onder verbeurte van een dwangsom.
Een louter economisch nadeel zal evenwel niet voldoende zijn om stopzetting van feitelijkheden te bekomen. Er dienen flagrante inbreuken te worden vastgesteld op de grenzen van het stakingsrecht. Het is aangewezen dergelijke feitelijkheden te doen vast stellen door een gerechtsdeurwaarder.
Bekomt de werkgever een rechterlijk bevel in bovenvermelde zin, dan zal hij doorgaans op de politiediensten beroep moeten doen om het bevel uitgevoerd te zien. Aangezien deze niet graag tussenkomen in sociale conflicten, zou het wel eens kunnen dat de werkgever opnieuw naar de rechter moet om de politiediensten hiertoe te zien verplichten.
Kan de werkgever de staking omzeilen?
Doorgaans wordt een voorgenomen staking vooraf erkend en aangezegd door de vakorganisaties. In dat geval kan de werkgever, in de mate van het mogelijke, voorzorgsmaatregelen nemen door bvb. transportmiddelen elders dan op het bedrijventerrein klaar te zetten.
De werknemers die het werk hebben neergelegd in het kader van een bedrijfsstaking kunnen echter niet vervangen worden door tijdelijke werknemers of uitzendkrachten. Indien werknemers deelnemen aan een betoging kan dat in principe wel.
Dient de werkgever loon te betalen?
Stakers hebben alleszins geen recht op loon.
Werkwilligen die niet op hun werk geraken omwille van een staking van het openbaar vervoer of door stakingspiketten, hebben ook geen recht op loon, tenzij de hinder onvoorzienbaar was.
Werkwilligen die omwille van de staking hun werk niet kunnen uitvoeren, hebben evenmin recht op gewaarborgd loon. De werkgever dient in dat geval wel ander werk aan te bieden, voor zover hij daartoe de mogelijkheid heeft.
Kan de werkgever zijn schade verhalen?
De economische schade die de recente betogingen veroorzaken, zal voor vele ondernemingen niet te overzien zijn. Jammer genoeg valt die schade niet te verhalen, aangezien noch de regering tegen wie de betogingen zijn gericht, noch de stakers in beginsel een fout begaan.
Ilse Declerck, Advocaat
Stroobants Buelens advocaten